දේශගුණික විපර්යාසයට වැඩි වශයෙන් දායක වූ රටවල් නේපාලය වැනි දුර්වල රටවල් මුහුණ දෙන බරපතල ආපදාවල ප්රතිවිපාක සම්බන්ධයෙන් වගකීම භාරගත යුතු බව කත්මන්ඩු පෝස්ට් පුවත්පත සිය කතුවැකියෙන් අවධාරණය කර තිබේ.
භෝටේකෝෂි හදිසි ගංවතුරෙන් විශාල ජීවිත හා දේපළ හානියක් සිදුවූ පසු, පුවත්පත පෙන්වා දෙන්නේ ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යෑමට නේපාලය දක්වන දායකත්වය ඉතා සුළු වුවද, එහි බරපතල ප්රතිවිපාකවලට මුහුණදීමට සිදුව ඇත්තේ නේපාලය වැනි හිමාලයානු රටවලට බවයි.
අගෝස්තු 26 දින පළ කළ “Strengthen early-warning systems, fix cross-border information sharing” මැයෙන් වූ එම කතුවැකියේ සඳහන් වන්නේ, දේශගුණික විපර්යාසය හේතුවෙන් ග්ලැසියර දියවීම සහ ග්ලැසියර විල් පුපුරා යෑම වැනි ආපදාවල අවදානම ඉහළ යමින් පවතින බවයි.
ඊට අනුව 2024 වසරේ තාමේ ගඟ ආශ්රිතව ග්ලැසියර විලක් පුපුරා යෑමෙන් ජනාවාසයක් විනාශ වූ අතර, නිවාස 20ක් සහ පාසලක් ඇතුළු ගොඩනැගිලි රැසකට හානි සිදුව ඇති අතර පසුගිය වසරේ රසුවාගඩි ප්රදේශයේ ලෙන්ඩේ ගඟේ ඇති වූ හදිසි ගංවතුරෙන් අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් 11 දෙනෙකු මියගොස් නේපාලය හා චීනය සම්බන්ධ කළ පාලමක්ද විනාශ වී ඇත.
මෙවර භෝටේකෝෂි ගංවතුර එම කලාපයට වසර තුනක් තුළ බලපෑ අඛණ්ඩ තුන්වන විශාල ආපදාව බවද කතුවැකිය පෙන්වා දෙයි. එබැවින් මෙවැනි ආපදා හුදෙක් අනපේක්ෂිත ස්වාභාවික සිදුවීම් ලෙස සැලකීම වෙනුවට, වෙනස් වෙමින් පවතින දේශගුණික තත්ත්වයන් සමඟ සම්බන්ධ දිගුකාලීන අවදානමක් ලෙස සැලකිය යුතු බව එහි අදහසයි.
නේපාලයේ ග්ලැසියර 3,252ක් සහ ග්ලැසියර විල් 2,323ක් ඇති අතර, ඉන් 20ක් අනතුරුදායක තත්ත්වයේ පවතින බව සැලකේ. 1977 වසරේ සිට නේපාලයේ ග්ලැසියර විල් පුපුරා යෑම් 26ක් වාර්තා වී ඇති අතර, ඉන් 11ක් දේශසීමා ඉක්මවා බලපෑම් ඇති කළ බවද එම කතුවැකියේ සඳහන් වේ.
විශේෂයෙන්, නේපාලය ටිබෙට් ප්රදේශයට පහළින් පිහිටා ඇති බැවින්, එහි ඉහළ කලාපවල ඇතිවන ග්ලැසියර ආශ්රිත ආපදා පහළ නේපාල ප්රදේශවලට විනාශකාරී බලපෑම් ඇති කළ හැකි බව පෙන්වා දෙයි.
මේ නිසා නේපාලය සහ චීනය අතර දේශසීමා හරහා කාලෝචිත තොරතුරු හුවමාරු කිරීමේ යාන්ත්රණය කාර්යක්ෂමව ක්රියාත්මක කිරීම අත්යවශ්ය බව කතුවැකිය අවධාරණය කරයි. ගංවතුර ජලය පහළ ප්රදේශ වෙත ළඟාවීමට යම් කාලයක් ගත වන බැවින්, ඉහළ ප්රදේශයක අනතුරක් පිළිබඳ තොරතුරු වහාම හුවමාරු කළහොත් බොහෝ ජීවිත බේරාගත හැකි බවද එහි සඳහන් වේ.
එමෙන්ම, පසුගිය වසරේද සමාන ආපදාවක් සිදුවූ ප්රදේශවල කාර්යක්ෂම පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධති ස්ථාපිත කර තිබුණේ නම්, ජීවිත හා දේපළ හානියේ කොටසක් හෝ වළක්වාගත හැකිව තිබූ බව කතුවැකිය පෙන්වා දෙයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම වගකීම නේපාලය වැනි දේශගුණික අවදානමට ලක්වූ රටවලට පමණක් පැවරිය නොහැකි බවද කතුවැකියේ ප්රධාන තර්කයකි.
ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යෑමට අසමානුපාතික ලෙස වැඩි දායකත්වයක් දැක්වූ රටවල්, නේපාලය වැනි අවදානමට ලක්වූ රටවලට දේශගුණික විපර්යාසයේ වැඩිවෙමින් පවතින බරපතළ ප්රතිවිපාක සඳහා සූදානම් වීමට අවශ්ය තාක්ෂණය, යටිතල පහසුකම් සහ ආපදා කළමනාකරණ හැකියාව ගොඩනැගීමට සහාය වීමේ වගකීමක් දරන බව කතුවැකිය අවධාරණය කරයි.
ආපදා ප්රතිචාර සඳහා නේපාල හමුදාව, සන්නද්ධ පොලිසිය සහ පොලිසිය පුහුණු කිරීම හා සම්පත් ලබාදීම සඳහා පියවර ගෙන ඇතත්, එය පමණක් ප්රමාණවත් නොවන බවද එහි සඳහන් වේ. වෙනස් වන ආපදාවල ස්වභාවයට මුහුණදීම සඳහා නව තාක්ෂණය, දිගුකාලීන ආයෝජන, සැලසුම් සහ ප්රජාවන්ගේ ආපදා-පෙරසූදානම් හැකියාව වැඩිදියුණු කිරීම අවශ්ය බව පුවත්පත පෙන්වා දෙයි.
කතුවැකියේ අවසාන පණිවිඩය වන්නේ, නැවත නැවත සිදුවන මෙම ආපදා නේපාලයට දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් විය යුතු බවත්, පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධති ශක්තිමත් කිරීම, දේශසීමා තොරතුරු හුවමාරුව වැඩිදියුණු කිරීම සහ ප්රජා හා ආරක්ෂක අංශවල හැකියාව ගොඩනැගීම සඳහා රජය දිගුකාලීන සැලැස්මක් සකස් කළ යුතු බවත්ය.
