හෝර්මෝස් දූපත (Hormoz Island), “ඉරානයේ දේදුනු දූපත” ලෙස ලොව පුරා ප්රකට වූ, එරටේ අතිවිශිෂ්ට ස්වභාවික සම්පත් අතරින් එකකි. පර්සියානු ගල්ෆ් මුහුදේ, ලෝකයේ වඩාත්ම වැදගත් සමුද්ර මාර්ගයක් වන හෝර්මෝස් සමුද්ර සන්ධිය ආසන්නයේ පිහිටි මෙම දූපත හෝර්මෝස්ගාන් පළාතට අයත් වේ. වර්ග කිලෝමීටර් 42ක පමණ භූමි ප්රමාණයකින් යුත් මෙම කුඩා දූපත, එහි විශ්මයජනක භූ දර්ශන, වර්ණවත් කඳුකර ප්රදේශ, අද්විතීය භූ විද්යාත්මක සැකැස්ම සහ සාරවත් සංස්කෘතික උරුමය හේතුවෙන් ජාත්යන්තර ප්රසිද්ධියට පත්ව ඇත.
හෝර්මෝස් දූපතේ ප්රධානතම ආකර්ෂණය වන්නේ එහි අසාමාන්ය භූ විද්යාත්මක ස්වභාවයයි. වසර මිලියන 600කට පමණ පෙර නිර්මාණය වූ බව විද්යාඥයන් විශ්වාස කරන මෙම දූපත, විශාල ලවණ ගෝලකයක් (Salt Dome) ලෙස සැලකෙන අතර, ඛනිජ හා පාෂාණ වර්ණ හැත්තෑවකට අධික ප්රමාණයකින් සමන්විත වේ. රතු, කහ, තැඹිලි, දම්, සුදු සහ කළු ඇතුළු විවිධ වර්ණවලින් බැබළෙන කඳු සහ නිම්න හේතුවෙන් එය “දේදුනු දූපත” යන අන්වර්ථ නාමයෙන් ද හඳුන්වනු ලැබේ. භූ විද්යාඥයන්ගේ මතය අනුව, මෙය මැද පෙරදිග කලාපයේ වඩාත් ආකර්ෂණීය හා සුවිශේෂී භූ විද්යාත්මක භූ දර්ශනවලින් එකකි.
මෙහි වඩාත් ප්රසිද්ධ ස්වභාවික ආකර්ෂණයන් අතර රතු වෙරළ (Red Beach) විශේෂ ස්ථානයක් ගනී. යකඩවලින් පොහොසත් රතු ඕකර් (Red Ochre) ඛනිජ තැන්පතු හේතුවෙන් එහි වැලි සහ වෙරළ තීරය තද රතු පැහැයකින් දිස්වේ. මුහුදු රළ මෙම වර්ණවත් ඛනිජ සමඟ මිශ්ර වන විට, විශේෂයෙන්ම උදම් කාලයේදී, මුහුදු ජලයද රතු පැහැයට හුරු දර්ශනයක් ගෙන දෙයි. එමෙන්ම රේන්බෝ නිම්නය (Rainbow Valley), ප්රතිමා නිම්නය (Valley of Statues) සහ වර්ණවත් ලවණ ගුහා (Salt Caves) වැනි ස්ථාන මිලියන ගණනක් වසර පුරා ස්වභාවධර්මය විසින් නිර්මාණය කරන ලද අපූරු කලාකෘති ලෙස සැලකේ.
හෝර්මෝස් දූපත ඓතිහාසික වශයෙන්ද ඉතා වැදගත් ස්ථානයකි. මධ්යකාලීන යුගයේදී මෙය පර්සියාව, ඉන්දියාව, නැගෙනහිර අප්රිකාව, අරාබි කලාපය සහ චීනය සම්බන්ධ කළ ලෝකයේ වඩාත් කාර්යබහුල සමුද්රීය වෙළෙඳ මධ්යස්ථානයක් ලෙස ප්රකට විය. 16 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී පෘතුගීසීන් විසින් මෙම දූපත අත්පත් කරගෙන පෘතුගීසි බලකොටුව (Portuguese Castle) ඉදිකරන ලදී. මුහුද අසල අදටත් ශේෂව පවතින එහි නටබුන් හෝර්මෝස් දූපතේ වඩාත් ජනප්රිය ඓතිහාසික ස්මාරක අතරින් එකකි.
දූපතේ සංස්කෘතිය දකුණු ඉරානයේ සම්ප්රදායන් මනාව නිරූපණය කරයි. ප්රදේශවාසීන්ගේ උණුසුම් ආගන්තුක සත්කාරය, වර්ණවත් ඇඳුම් පැළඳුම්, සම්ප්රදායික සංගීතය, අත්කම් නිර්මාණ සහ මුහුදු ආහාර පදනම් කරගත් ආහාර සංස්කෘතිය හෝර්මෝස් දූපතේ සුවිශේෂී ලක්ෂණ වේ. ස්වභාවිකව දක්නට ලැබෙන ගෝලක් (Golak) නම් රතු ඕකර් ඛනිජය දේශීය කලා හා අත්කම් නිර්මාණ සඳහා මෙන්ම ඇතැම් සම්ප්රදායික ආහාර පිළියෙළ කිරීම සඳහාද අතීතයේ සිට භාවිතා කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම වටිනා ස්වභාවික සම්පත ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වර්තමානයේ සංරක්ෂණ වැඩසටහන් ක්රියාත්මක වේ.
හෝර්මෝස් දූපත පාරිසරික වශයෙන්ද අතිශය වැදගත් ප්රදේශයකි. විවිධ මුහුදු පක්ෂීන් සහ ජලජ ජීවීන් සඳහා වාසස්ථාන සපයන මෙම දූපත ජාත්යන්තර වශයෙන් වැදගත් ජෛව විවිධත්ව කලාපයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. එහි මැන්ග්රෝව් වනාන්තර, වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති සහ අද්විතීය භූ විද්යාත්මක පරිසරය හේතුවෙන් විද්යාත්මක පර්යේෂණ මෙන්ම පරිසර හිතකාමී සංචාරක ව්යාපාර සඳහාද එය ඉතා වටිනා ස්ථානයක් බවට පත්ව ඇත.
අද වන විට හෝර්මෝස් දූපත ඉරානයේ වඩාත් සුවිශේෂී සංචාරක ගමනාන්තයක් ලෙස ජාත්යන්තර ප්රසිද්ධියට පත්ව තිබේ. ලොව නන් දෙසින් පැමිණෙන සංචාරකයන් එහි වර්ණවත් භූ දර්ශන නැරඹීමට, විශ්මයජනක වෙරළ තීරයන් ඡායාරූපගත කිරීමට, ඓතිහාසික ස්මාරක ගවේෂණය කිරීමට සහ දූපතේ නිස්කලංක පරිසරය අත්විඳීමට පැමිණෙති.
භූ විද්යාව, ඉතිහාසය, සංස්කෘතිය සහ ස්වභාවික සුන්දරත්වය එකිනෙක මනාව සංකලනය වූ ස්ථානයක් ලෙස හෝර්මෝස් දූපත ඉරානයේ අසිරිමත් ස්වභාවික අරුමපුදුම අතර විශේෂ ස්ථානයක් හිමි කරගෙන ඇති අතර, එය ඉරානයේ සොබාදහමේ විචිත්රත්වය සහ අගනා සංස්කෘතික උරුමය ලොවට විදහා දක්වන අද්විතීය සංකේතයක් ලෙසද සැලකේ
