දින 100කට අධික සටන්වලින් පසු ඉරානයට එරෙහි එක්සත් ජනපද යුද්ධය නිල වශයෙන් අවසන් වෙමින් පවතී. ජුනි 15 වන දින, එක්සත් ජනපද සහ ඉරාන රජයේ නියෝජිතයින් යුද්ධය අවසන්කිරීම සඳහා ඩිජිටල් අවබෝධතා ගිවිසුමකට අත්සන් තැබූහ. මෙය අවසාන ගිවිසුම නොවේ. අද සිකුරාදා ස්විට්සර්ලන්තයේ ජිනීවාහිදී අවබෝධතා ගිවිසුම නිල වශයෙන් විධිමත් ලෙස අත්සන් කිරීමට නියමිතය. දින 60 ක සාකච්ඡා ක්රියාවලියක් පැවතිණ. එබැවින් අගෝස්තු මැද භාගයේදී අවසාන ගිවිසුමට පැමිණීම අපේක්ෂා කරයි. නමුත් මෙය නිල වශයෙන් යුද්ධයේ අවසානය බව නිවේදනය කර ඇත. දෙපාර්ශ්වයම මෙය යුද්ධයේ අවසානය බව පැවසීම සුබවාදීය. එක්සත් ජනපදය ජයග්රහණය කළ ආකාරය ගැන පුරසාරම් දොඩවමින්, ජනාධිපති ට්රම්ප් මහතා G7 රැස්වීමේදී යම් යම් අදහස් දක්වා තිබිණි. කෙසේ වෙතත්, මේ වනවිට සමහර මාධ්ය අවබෝධතා ගිවිසුම පළකර ඇත.
ගිවිසුම විශ්ලේෂණය කිරිමේදී, මෙම ගනුදෙනුවේ දේශපාලන වැදගත්කම ගැන කෙටියෙන් මෙනෙහි කිරීම අවශ්යය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ට්රම්ප් විසින්ම පෙබරවාරි 28 වන දින දියත් කරන ලද්දේ ආක්රමණශීලී යුද්ධයකි. මෙම යුද්ධය පරාජය කළ බව කුමන ආකාරයට පැහැදිලි කරත්, එයින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය යුද්ධය පරාජය වී ඉරානය ජයග්රාහකයා විය. මෙය දැන් ප්රධාන ධාරාවේ බටහිර මාධ්ය ආයතන විසින් විවෘතව පිළිගනු ලැබේ. ඇමරිකාවේ සෑම ප්රධාන යුද්ධයකටම ඉහළින්ම සහාය දක්වා ඇති ‘නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්’ හි කර්තෘ මණ්ඩලයද තම ප්රධාන පුවතින් සත්යය පිළිගෙන ඇත. එපමණක් නොව, පුවත්පත පවසනුයේ, මෙය දැවැන්ත භූ දේශපාලනික හඬක් ඇති කරන බවයි. විශේෂයෙන් මෙය ගෝලීය දකුණේ, ඇමරිකානු අධිරාජ්යවාදයට එරෙහිව ස්වෛරීභාවය වෙනුවෙන් සටනක් බවයි. සමස්ත ලෝකයටම දුටුවේ ඇමරිකානු ආධිපත්යයේ සැලකිය යුතු පරිහානියයි.
අවබෝධතා ගිවිසුමට ප්රවේශය ලබාගෙන ඇත්තේ, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ඉරානයට තම තෙල් විකිණීමට ඉඩදෙන බව සටහන් කරමිනි. එනම් ඉරානයේ තෙල් නිෂ්පාදනයට පනවා ඇති සම්බාධක ඉවත්කරන බවයි. මෙය වැදගත් වන්නේ, ඉරානය ලොව ප්රමුඛතම තෙල් නිෂ්පාදකයින්ගෙන් රටවල් 10 අතර සිටින බැවිනි.
ඉරානයට එරෙහි යුද්ධයේ දැවැන්ත බලශක්ති අර්බුදය, ඉතිහාසයේ විශාලතම තෙල් සැපයුම් බාධා ඇති කළේය. මෙය ගෝලීය තෙල් මිල අහස උසට නැගීමට හේතු විය. නමුත්, ඉරානයේ තෙල් අංශයට පනවා ඇති සම්බාධක ඉවත්කිරීමට ඇමරිකානු රජය එකඟවී ඇත්තේ මන්දැයි යන්න අර්ථවත් වන්නේ, ගෝලීය තෙල් සැපයුම වැඩිකිරීමට හේතුවන මිල පහත හෙළීම මගිනි. එබැවින් එය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර අත්සන් කරන ලද ගනුදෙනුවේ වඩාත්ම වැදගත් අංගයයි. එසේම මෙම ගනුදෙනුව මගින් සියලුම පෙරමුණු වල යුද්ධයට ක්ෂණික හා ස්ථිර අවසානයක් ප්රකාශ කිරීමට උත්සාහ දරා ඇත.
ලෙබනනයේ ඊශ්රායල යුද්ධය නතර කරන ලෙසද ඊශ්රායලයට බල කිරීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය මෙයින් බැඳී සිටී. මෙම යුද්ධවලදී භාවිතාකරන සියලුම ආයුධ, පද්ධති මිසයිල, ආරක්ෂක පද්ධති සහ පතොරම් නිෂ්පාදනය කිරීමට ඊශ්රායලයට හැකියාවක් නැත. ඇමරිකාව ආයුධ සැපයුම නවත්වන්නේ නම්, ඊශ්රායලයට යුද්ධය නතරකිරීමට සිදුවනු ඇත. ඇමරිකාවේ ඉතිහාසය අධ්යයනය කරන්නේ නම්, මෙම ගිවිසුමට ඊශ්රායලය අනුකූල නොවීමට බොහෝ දුරට ඉඩ තිබේ.
ලෙබනනය එක්සත් ජනපද ඉරාන ගිවිසුමේ කොටසකි. ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබසරාකි ඇතුළු ඉරාන නිලධාරීන්, ලෙබනනය ගිවිසුමේ කොටසක් සහ ගිවිසුම ඉදිරියට ගෙනයාම බව අවධාරණය කර තිබේ. අවබෝධතා ගිවිසුම නිවේදනය කළ වහාම ඊශ්රායල බලධාරීන් තුළ පැහැදිලි බිඳවැටීමක් ඇති වී ඇති අතර, මෙම ගනුදෙනුව තමන්ට කෙතරම් නරකද යන්න පමණක් නොව, එය ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය අතර වැඩෙන විරසකයක් පිළිබිඹු කරමින් තිබේ.
අවබෝධතා ගිවිසුමේ තවත් ප්රධාන කරුණක් නම් ඉරානය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය එකිනෙකාගේ ස්වෛරීභාවයට සහ භෞමික අඛණ්ඩතාවයට ගරු කරන අතර එකිනෙකාගේ අභ්යන්තර කටයුතුවලට ඇඟිලි නොගසන බවයි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය මෙය කිරීමට පොරොන්දු වීම විශාල දෙයකි. ඔවුන්ගේ විදේශ ප්රතිපත්තියේ ඉතිහාසය අධ්යයනය කරන්නේ නම් , ඇමරිකාව ලොවපුරා රටවල අභ්යන්තර කටයුතුවලට නිරන්තරයෙන් මැදිහත් වන බව පැහැදිලිය. කෙසේ වෙතත් ගිවිසුමේ මෙම අංගය උල්ලංඝනය කළහොත් එය කිසිසේත්ම පුදුමයක් නොවේ. අවබෝධතා ගිවිසුමට අනුව දෙපාර්ශ්වයම උපරිම දින 60 ක් ඇතුළත සාකච්ඡාකර අවසන් ගිවිසුමකට එළඹීමට නියමිතයි. එබැවින් අගෝස්තු මැද භාගයේදී යම් ආකාරයක අවසාන ගිවිසුමක් අපට දැකගත හැකි වනු ඇත.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය හදිසියේම ගිවිසුමෙන් ඉවත්වී නැවත පහර නොදෙනු ඇතැයි කිසිවෙකුට උපකල්පනය කළ නොහැක. ඉරානයට කරන ලද නාවික අවහිරය ඉවත් කිරීමට සහ කිසිදු මැදිහත්වීමක් හෝ බාධාවක් නොකිරීමට ඇමරිකාව එකඟ විය. අගෝස්තු මස අවසාන ගිවිසුමෙන් පසු, දින 30ක් ඇතුළත අවට ප්රදේශවලින් තම හමුදා ඉවත්කර ගැනීමට ඇමරිකාව එකඟ වී තිබේ. එබැවින් එය සැප්තැම්බර් මාසයේදී සිදුවනු ඇතැයි සිතමු. අනෙක් අතට, ඉරානය හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය විවෘත කිරීමට එකඟ වී ඇත. නිසැකවම හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය පෘථිවියේ වැදගත්ම තෙල් ප්රවාහන මුරපොළ ලෙස පිළිගැනේ. පෙබරවාරි 28 වන දින ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය මෙම යුද්ධය දියත් කිරීමට පෙර, ගෝලීය වශයෙන් වෙළඳාම් කරන ලද තෙල් සැපයුමෙන් ආසන්න වශයෙන් 20% ක් දිනපතා මෙම පටු ඍජුකෝණාස්ර මුහුදු මග හරහා ගමන් කළ අතර එය ඉරානයේ වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටා ඇත. එබැවින් ඇමරිකානු ආක්රමණශීලී යුද්ධයට ප්රතිචාර වශයෙන්, ඉරානය හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමුවේ යුද්ධය අවසන් කිරීමට ඇමරිකාවට බලපෑම් කිරීමට, මෙම භූ-උපායමාර්ගික මුරපොළේ ප්රවේශය භාවිතා කරමිනි. මුලදී ඇමරිකාවේ ඉලක්කය වූයේ ඉරාන නායකත්වයේ හිස ගසා දමා, බටහිර ගැති රූකඩ බලයට පත්කිරීම සඳහා ඉරාන රජය පෙරළා දැමීමට පාලනතන්ත්රය වෙනස්කිරීමයි. එය අසාර්ථක විය. ඒ වෙනුවට යුද්ධයේ නව ඉලක්කය වූයේ හෝමූස්හි ඍජු මාර්ගය විවෘත කිරීමයි. නමුත් හෝමූස්හි ඍජු මාර්ගය යුද්ධය ආරම්භ කිරීමට පෙරද විවෘතව තිබුණි. එබැවින් මෙම යුද්ධයෙන් ඇමරිකාවට කිසිවක් ලැබුණු බවක් නොපෙනේ.
පෙනෙන ආකාරයට, ඇමරිකා එක්සත් ජනපද රජය ඉරානයට එරෙහි අනෙකුත් සම්බාධක ඉවත්කිරීමට ද එකඟවී ඇති බැවින්, නිසැකවම එය ඉරානයට දැවැන්ත ජයග්රහණයකි. ඉරානය වසර ගණනාවක් පුරා ඉල්ලා සිටින්නේ මෙයයි. එසේම, ඉරානයේ පුනරුත්ථාපනය සහ ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා පුළුල් සැලැස්මක් නිර්මාණය කිරීමටද එකඟවී ඇති බව පෙනේ. අවම වශයෙන් ඩොලර් බිලියන 300 ක මූල්ය දායකත්වයක් ඇමරිකාව සහතික කර ඇත. දැන්, මෙය ඉතා විශාල ගනුදෙනුවකි. ප්රධාන ධාරාවේ මාධ්ය ආයතනද ඉරාන ගනුදෙනුවට ඩොලර් බිලියන 300 ක ප්රතිසංස්කරණ සහ ආයෝජන අරමුදලක් ඇතුළත් බව වාර්තා කළේය. නව අරමුදල පුද්ගලික ආයෝජන යාන්ත්රණයක්, ප්රතිසංස්කරණ හෝ වන්දි වැඩසටහනක් නොවන අතර ඊට කිසිදු රජයේ මුදල් හෝ ප්රදාන ඇතුළත් නොවේ. මූලාශ්ර පවසන්නේ, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ගල්ෆ්-අරාබි රාජ්යයන්, ආසියාව, දකුණු ඇමරිකාව සහ අප්රිකාව පදනම් කරගත් සමාගම් මූල්ය දායකත්වය ලබාදීමට එකඟ වී ඇති බවයි. බලශක්තිය, සැපයුම්, නිෂ්පාදනය සහ ප්රවාහනය යන ක්ෂේත්රවල ආයෝජන පොරොන්දු වී ඇත. බොහෝ ඇමරිකානු සමාගම් ආයෝජනය කිරීමට කැමති වනු ඇතැයි සැකයක් ඇත. කෙසේ වෙතත්, තවදුරටත් මාධ්ය වාර්තා කළේ දකුණු කොරියාව, ජපානය, සිංගප්පූරුව, මැලේසියාව සහ ඇමරිකාව යන රටවල ඉරානයේ ආයෝජනය කිරීමට කැපවී සිටින සමාගම් ඇති බවයි. ඊට එකඟ වුවද, නුදුරු අනාගතයේ දී ඇමරිකාව නැවත ඉරානයට සම්බාධක පැනවිය හැකි අතර එවිට මෙම සමාගම් ආයෝජනය කළ මුදල්වලින් විශාල ප්රමාණයක් අහිමිවිය හැකි බවද ඔවුන් දනී.
ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද සම්බාධක, ඒකපාර්ශ්වික සම්බාධක වේ. මෙම සම්බාධක විශාල හානියක් සිදුකර ඇත්තේ ඇමරිකානු ඩොලරය මත පදනම්වූ ජාත්යන්තර මූල්ය පද්ධතිය ආධිපත්යය දරණ බැවිනි. මූල්ය ගනුදෙනු සඳහා ලොව බොහෝ බැංකු කෙරෙහි ඇමරිකාවට සැලකිය යුතු පාලනයක් ඇත. ලොව පුරා සමාගම් සහ රටවල් සමඟ බොහෝ ඉරාන මූල්ය ආයතන වෙළඳාම් කිරීම ඇමරිකානු බැංකු විසින් අවහිර කර ඇත. ගිවිසුමේ එකඟතා අනුව ඉරාන සම්බාධක ඉවත්කරන්නේ නම්, මෙය ඉතා විශාල ගනුදෙනුවක් සහ ඉරානයට තවත් විශාල ජයග්රහණයක් විය හැකිය. එසේම ඉරානයට සම්බාධක ඉවත්කිරීමට අමතරව, සිරකර ඇති සහ සීමාකරන ලද ඉරාන අරමුදල් සහ වත්කම් නිදහස් කිරීමට ඇමරිකාව එකඟවී ඇති බව සඳහන් කරයි. එය ඉතා වැදගත්වන්නේ ඇමරිකාව ඩොලර් බිලියන ගණනක් ඉරාන මුදල් සොරකම්කර ඇති බැවිනි. මේවා ඉරානයේ ජනතාවට අයත් මුදල් වන අතර පෙනෙන පරිදි ඇමරිකාව දැන් එයට ප්රවේශවීමට ඉරානයට ඉඩ දෙනු ඇත.
තවත් මතභේදාත්මක ගැටලුවක් ඇත. එනම් න්යෂ්ටික ප්රශ්නයයි. මෙම එකඟතාවයට අනුව, ඉරානය කිසිවිටෙකත් න්යෂ්ටික අවි නිෂ්පාදනය නොකරන බවත්, ඉරානයේ න්යෂ්ටික ද්රව්ය සමඟ කුමක් කරන්නේද යන්න පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු ඊළඟ දින 60 තුළ සාකච්ඡා කෙරෙන අවසාන ගිවිසුමේදී ආමන්ත්රණය කරනු ඇති බවත් සඳහන්වේ.
මීට පෙරද ඉරාන න්යෂ්ටික ගිවිසුමක් පැවති අතර 2015 දී එයට ඇමරිකාව සහ ඉරානයත්, එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ අනෙකුත් ස්ථිර සාමාජිකයින් විසින්ද අත්සන් තබන ලදී. එයට එක්සත් රාජධානිය, ප්රංශය, චීනය සහ රුසියාව යුරෝපීය සංගමය සහ ජර්මනිය ඇතුළත්විය. එය එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ යෝජනාවක් සමඟ ජාත්යන්තර නීතියට ඇතුළත් කරන ලදි. 2018 දී ජනාධිපති ධුරයේ පළමු ධුර කාලය තුළ, ට්රම්ප් නිල වශයෙන් ඉරාන න්යෂ්ටික ගිවිසුමෙන් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඒකපාර්ශ්විකව ඉවත් කර ගත්තේය. “ඉරාන ගිවිසුම එක්සත් ජනපදය මෙතෙක් අත්සන් කර ඇති නරකම සහ ඒකපාර්ශ්වික ගනුදෙනුවලින් එකකි.” ට්රම්ප් පැවසීය. එක්සත් ජාතීන්ගේ ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය (IAEA), ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ගිවිසුමෙන් ඉවත් වී වසරකට පසුව පැහැදිලි කළේ, ඉරානය ගිවිසුමට අනුකූලව කටයුතු කර ඇති බවයි. එබැවින්, ඉරානය ගිවිසුම උල්ලංඝනය කළ බවට ට්රම්ප් සහ ඔහුගේ සගයින්ගේ ප්රකාශ අමූලික බොරු බව ලොව දුටුවේය. දැන් වසර 11 කට පසුව, ට්රම්ප් පරිපාලනය ඉරානය සමඟ තවත් ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමට ආසන්නව සිටී. එය ට්රම්ප්, “මෙතෙක් කල නරකම ගනුදෙනුව” ලෙස හැඳින්වූවත්, ඔබාමා පරිපාලනය අත්සන් කළ මුල් ගිවිසුමට බෙහෙවින් සමානය. මෙම ගනුදෙනුව ඉරානයට ඊටත් වඩා වාසිදායක වන්නේ සම්බාධක සහන ඇතුළත් කිරීමට අමතරව, මෙම ගනුදෙනුවට ඉරානය නැවත ගොඩනැගීමට උපකාර කිරීම සඳහා මෙම ඩොලර් බිලියන 300 ක ආයෝජන අරමුදල ද ඇතුළත්වීමයි. ඔබාමා පරිපාලනයේ ගිවිසුමට එය ඇතුළත් නොවීය.
ජනාධිපති ට්රම්ප්ගේ ගනුදෙනුවේ විශාලතම ඊනියා ජයග්රහණය වන්නේ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීමයි. නමුත් මෙය හුදෙක් යුද්ධයට පෙර පැවති තත්ත්වයට ආපසු හැරීමකි. ඒ ඇමරිකාව මෙම යුද්ධය ආරම්භ කිරීමට පෙර පැවති තත්වයයි.
ඉරානය මුළු ලෝකයටම ප්රධාන බලවතෙකු බවට ලකුණක් තබමින්, ගෝලීය තෙල් වෙළඳාමෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් වසා දැමීමෙන්, ගෝලීය ආර්ථිකය බිඳවැටීමේ අද්දරට ගෙන ඒමේ හැකියාව ඉරානය පෙන්වා ඇත. ඉරානය මාස හතරක යුද්ධයේ උපායමාර්ගික ජයග්රාහකයා ලෙස මතු විය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ලෝකයේ හමුවේ දුර්වල ලෙස පෙනුණි. ඇමරිකානු හමුදාව එහි දිගු දුර මිසයිල සහ අන්තර්ග්රාහක බොහොමයක් පුළුස්සා දැමූවත්, ඉතා කුඩා විරුද්ධවාදියෙකු මැඩපැවැත්වීමට නොහැකි බව පෙන්නුම්කර ඇත. බටහිර යුද-ගැති, අධිරාජ්ය-ගැති මාධ්ය විසින් ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද අධිරාජ්යවාදයේ ඉතිහාසය පෙන්වා දෙන්නේ, 1953 දී, එක්සත් ජනපදය සහ බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යය අගමැති මුහම්මද් මොසෙඩ්ක් විසින් නායකත්වය දුන් ඉරානයේ ප්රජාතන්ත්රවාදීව තේරීපත් වූ රජය පෙරළා දැමුවේ, බ්රිතාන්ය සහ ඇමරිකාව සතුවූ තෙල් සමාගම් විසින් පවත්වාගෙන ගිය ඉරානයේ තෙල් ජනසතු කළ බැවිනි. 1953 කුමන්ත්රණයෙන් පසු, ඒකාධිපති රූකඩයක් වූ මොහොමඩ් රෙශා ෂා, යකඩ හස්තයකින් ඉරානය පාලනය කළේය. ඉරානයේ ජනතාව නැගිට ඒකාධිපතිත්වය පෙරළා දැමූ 1979 විප්ලවයෙන් බිහි වූ, ගෝලීය දකුණ පුරා බටහිර අධිරාජ්යවාදයට එරෙහිව සටන් කරන රටක් ලෙස ඉරානය සැමවිටම අධිරාජ්ය විරෝධී සංකේතයක් වී ඇත. විශේෂයෙන් අද, ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය ඉරානයට එරෙහිව නිර්ලජ්ජිත ආක්රමණශීලී යුද්ධය දියත් කිරීමෙන් පසුව සහ මධ්යම ප්රමාණයේ කලාපීය බලවතෙකු වන ඉරානයට තමන්ව ආරක්ෂා කරගැනීමට සහ ඇමරිකානු මිලිටරි-කාර්මික සංකීර්ණය, එක්සත් ජනපද යුද යාන්ත්රය සතු ලෝකයේ බලවත්ම අධිරාජ්යය පරාජය කිරීමට හැකිව ඇත. මෙය ඉරානයට පමණක් නොව සමස්ත ගෝලීය දකුණටම දැවැන්තම ඓතිහාසික ජයග්රහණයකි. එක්සත් ජනපද අධිරාජ්යය පිරිහීමත් සමඟ, ස්වෛරීභාවයට ගරු කිරීම සහ අධිරාජ්යවාදයට සහ ආධිපත්යයට විරුද්ධවීම මත පදනම් වූ නව ආකාරයේ ජාත්යන්තර සබඳතා ඇති කරගැනීමට වඩාත් බහු-ධ්රැවීය ගෝලීය පද්ධතියක නැගීම තවදුරටත් වේගවත් කරනු ඇත. මෙම මධ්යම ප්රමාණයේ රට හෙවත් කලාපීය බලවතා වන ඉරානයට එක්සත් ජනපද හමුදාව පරාජය කිරීමට හැකි වූ බවට ඇති දේශපාලන වැදගත්කම අධිතක්සේරු කිරීමක් නොවන්නේය. බටහිර ආසියාවේ, ඊනියා මැද පෙරදිග රටවල් දුසිම් ගණනක් ද ඇතුළුව, ඉරානය කලාපයේ ඇති සියලුම එක්සත් ජනපද හමුදා කඳවුරු විනාශකර හෝ සැලකිය යුතු ලෙස හානි කර ඇත. කලාපීය බලවතා ලෝකයේ බලවතකු බවට පත්කිරීමට ගතවූයේ දින සියයකි.
ආසියාව පුරා ඉරානයේ ආයෝජනය කිරීමට කැමති සමාගම් ඇති බව පෙනෙන්නට ඇත. වත්මන් ගෝලීය ආර්ථිකයේ වැදගත්ම රට චීනයයි. චීනය දැනටමත් ඉරානයේ විශාල ආයෝජනයක් සිදුකර ඇත. මෙහි විශාලතම ප්රතිඵලය වනුයේ චීනය ඉරානයේ සිය ආයෝජන විශාල වශයෙන් වැඩි කරනු ඇති බවයි. මන්ද, බොහෝ චීන සමාගම් ද්විතීයික සම්බාධකවලට බිය වී ඇත. එබැවින් එක්සත් ජනපදය ඍජුවම එසේ කර නොමැති වුවද මෑතකදී ඉරාන තෙල් ව්යාපාර කිරීම සමඟින් චීන සමාගම් කිහිපයකට සම්බාධක පැනවීය. ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ද්විතීයික සම්බාධකවලට ගොදුරුවීමට අකමැති නිසා ඉරානයේ ආයෝජනය කිරීමට බිය වී සිටියහ. මැදපෙරදිග විශාලතම ආර්ථිකයන්ගෙන් එකක් වන ඉරානය, පසුගිය දශක හතර තුළ සැලකිය යුතු විදේශ ඍජු ආයෝජන ආකර්ෂණය කර ගෙන නොමැත. දැමූ සම්බාධක බොහොමයක් ජාත්යන්තර නොව ඇමරිකානු සම්බාධක විය.
ඉරානයට එරෙහිව එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය කරන මෙම නීති විරෝධී යුද්ධය අවසන් කිරීමට උත්සාහ කිරීමේදී පාකිස්තානය, විශාල කාර්යභාරයක් ඉටු කරමින් සිටීම ලොව පැසසුමට ලක්ව ඇත.
ලෝකය වෙනස් වෙමින් පවතී. ප්රශ්නය වන්නේ වෙනස්වීමේ වේගය කුමක්ද? යන්නයි. වෙනස ක්රමානුකූලව සිදුවේද? එසේ නැත්නම් හදිසියේම සිදුවේවිද? යන්න පැහැදිලි කරගත යුතුය. ලෝකයේ සමහර රටවල වෙනස්කම් හදිසියේම පැමිණ ඇති බව තේරුම් ගන්නට පුළුවන.
ජයන්ත වැලිවිට
(දේශපාලන – ආර්ථික විමර්ශකයෙකි. මොස්කව්හි පැට්රිස් ලුමුම්බා ජනතා මිත්රත්ව සරසවියේ, ආර්ථික විද්යාව පිළිබඳ පශ්චාත් උපාධිධරයෙකි.)
